•  
      Fot. Dzięki uprzejmości Grupy Nomax
16.02.2020

Jak tarnogórzanie wybudowali cegielnię w Kozłowej Górze

Jej właścicielami byli bracia Artur i Konrad Majowscy, do ich rodziny należał też hotel “Pod Lipami” w Tarnowskich Górach. Z produkowanej tu cegły zbudowano piekarskie osiedle Wieczorka, około 22-24 mln cegieł poszło na odbudowę Warszawy. Chodzi o nieistniejące już zakłady ceramiczne w Kozłowej Górze.

Historię cegielni przybliża Joachim Pajor, mieszkaniec Kozłowej Góry, pasjonat lokalnej historii. Sam zaczął w niej pracować, kiedy miał niespełna 16 lat, był tam zatrudniony w latach 1953-1971.

W związku z rozbudową kolei żelaznych na Górnym Śląsku stawiano na budynki murowane. Te drewniane mogły się łatwo zapalić od iskry z przejeżdżającego pociągu. Na dowód Joachim Pajor podaje zdarzenie z sierpnia 1900 r. – Wtedy w Radzionkowie, od iskry z parowozu, zapaliły się domy. Spłonęło 77 budynków, 58 rodzin zostało bez dachu nad głową – mówi.

Do budowy murowanych domów potrzebna była cegła, zaczęły się więc rozwijać cegielnie. Już w latach 50. XIX wieku w Kozłowej Górze jedną z nich wybudowali Donnersmarckowie, działała do 1880 r. przy dzisiejszej ul. Pokoju. – W 1930 r. tarnogórzanie Artur i Konrad Majowscy kupili 36 ha gruntów w naszej miejscowości. Wybudowali na nich cegielnię i fabrykę rur kamionkowych. Do ich zaprojektowania zatrudnili Jana Guta, za zakup i montaż maszyn i urządzeń odpowiadał Walenty Mnich – informuje Pajor. Córka Jana Guta, Irena Gut-Opdyke, w czasie II wojny światowej ratowała Żydów i została wyróżniona tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

W 1933 r. cegielnia rozpoczęła produkcję przemysłową – dziennie wytwarzano ok. 22-24 tys. cegieł. Pracowało w niej do 60 osób. Produkcji zaprzestano w 1940 r. – Cegielnię uruchomiono na krótko w 1941 r., gdyż Niemcy potrzebowali cegieł do budowy szybu węglowego w przyszłej kopalni "Julian" w Piekarach Śląskich – wspomina nasz rozmówca. W hermetycznych suszarniach fabryki rur kamionkowych w 1944 r. magazynowano m.in. mąkę i cukier.

Cegielnia ponownie zaczęła działać latem 1945 r., rok później odebrano ją właścicielom i upaństwowiono. W 1952 r. powstały Bytomskie Zakłady Ceramiki Budowlanej w Kozłowej Górze, w skład której wchodzą też cegielnie z Miasteczka Ślaskiego i Miedar.

– W 1965 r., w ramach reorganizacji branży budowlanej, BZCB nie były już częścią przemysłu kluczowego, tylko terenowego. Zmieniają nazwę na Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej. Warto pamiętać, że cegielnia w Kozłowej Górze produkowała wyroby wysokiej klasy, jedne z najlepszych w kraju – podkreśla Joachim Pajor.

Dziś na terenie dawnej cegielni funkcjonuje Grupa Nomax, prowadząca już jednak zupełnie inną działalność. Przedstawiciele firmy udostępnili nam archiwalne zdjęcia budynków kozłowogórskich zakładów ceramicznych. Dziś już nie istnieją.

Agnieszka Reczkin


Artykuł ukazał się w GWARKU 7/2020 z 18.02.2020

komentarze
„Gwarek” tygodnik lokalny ukazuje się w trzech powiatach - tarnogórskim, piekarskim i lublinieckim

Wydawca:
Wydawnicza Spółdzielnia Pracy „GWAREK ŚLĄSKI”

Adres redakcji:
42-600 Tarnowskie Góry
ul. Bytomska 3
Tel. 32-285-26-61, 32-285-27-16
fax 32-285-37-03
Poinformuj Gwarka

Przeczytałem i akceptuję Regulamin serwisu internetowego gwarek.com.pl

 

Administratorem danych osobowych jest Wydawnicza Spółdzielnia Pracy "Gwarek Śląski" z siedzibą w Tarnowskich Górach (42-600) przy ul. Bytomskiej 3. Dane nie będą udostępniane podmiotom innym niż upoważnione na podstawie przepisów prawa lub objęte Twoją zgodą. Podanie danych jest dobrowolne, ale konieczne do obsługi usług, realizacji zamówienia, marketingu usług własnych administratora danych oraz do rejestracji konta użytkownika w serwisie internetowym GWAREK.COM.PL. W każdym czasie masz prawo do wglądu i poprawiania swoich danych osobowych oraz do cofnięcia zgody na przetwarzanie swoich danych osobowych.