• Ostatni żyjący na wolności żubr zginął z rąk kłusownika w 1919 roku. Było to w Puszczy Białowieskiej. Ratunkiem dla odtworzenia wolno żyjącej populacji tych zwierząt miały być okazy przetrzymywane w hodowlach prywatnych i ogrodach zoologicznych. Nieb
    Ostatni żyjący na wolności żubr zginął z rąk kłusownika w 1919 roku. Było to w Puszczy Białowieskiej. Ratunkiem dla odtworzenia wolno żyjącej populacji tych zwierząt miały być okazy przetrzymywane w hodowlach prywatnych i ogrodach zoologicznych. Nieb Fot. Jarosław Myśliwski
16.08.2016

Pan żubr we własnej osobie

“Pozwólcie przedstawić sobie: pan żubr we własnej osobie. No, pokaż się, żubrze. Zróbże minę uprzejmą, żubrze” – napisał Jan Brzechwa. Niewiele brakowały a król europejskich puszcz pozostałby jedynie w literaturze i sztuce. Kiedy w 1924 r. przyrodnicy podjęli pierwsze próby ratowania tego gatunku, na świecie były jedynie 54 osobniki rozproszone w ogrodach zoologicznych i prywatnych hodowlach. Teraz tylko w Polsce żyje około 1450 żubrów. Można je oglądać m.in w zagrodzie pokazowej w Pszczynie. Ochronę tych zwierząt i popularyzację tej tematyki wspiera od lat Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Ich pokarmem są zioła, trawy, liście krzewów, pąki i kora drzew, chętnie zjadają też żołędzie. Według badań przeprowadzanych na terenie parku Białowieskiego dorosły osobnik zjada od 40 do 60 kg paszy na dobę. Żerowanie zajmuje mu ponad połowę czasu od wschodu do zachodu słońca. Nic więc dziwnego, że żubry osiągają okazałe rozmiary. Samce ważą 800-900 kg, wysokość w kłębie sięga 170-200 cm.

Zagłada żubrów

Imponujące rozmiary stały się powodem zanikania tego gatunku. Król rozległych puszcz, pokrywających kiedyś większość kontynentu europejskiego, stanowił ważną zdobycz dla plemion trudniących się łowiectwem. W czasach średniowiecza te majestatyczne zwierzęta były cennym trofeum, którym chciał się pochwalić każdy myśliwy. Chociaż z czasem tylko koronowane głowy miały przywilej polowania na tego olbrzyma, żubry stawały się coraz rzadziej spotykanymi zwierzętami. Ostatecznie ich matecznikiem pozostała Puszcza Białowieska. Kiedy w czasach I wojny światowej zaczęto alarmować w sprawie wymierania żubrów, zwierzęta te żyły jeszcze w białowieskich ostępach. Ostatni żubr żyjący na wolności zginął z rąk kłusownika w 1919 roku

"Nie mogli się z tym faktem pogodzić przyrodnicy. Wkrótce dojrzała myśl o restytucji żubra. Ratunkiem dla odtworzenia wolno żyjącej populacji tych zwierząt miały być okazy przetrzymywane w hodowlach prywatnych i ogrodach zoologicznych. Niebagatelną rolę odegrały żubry pszczyńskie z hodowli Hochbergów. Miejscem dla przywrócenia króla puszczy stała się Puszcza Białowieska, gdzie po wielu latach jego nieobecności pierwsze żubry wyszły na wolność w 1952 roku. Od tego czasu wędrujące żubry spotkać można było także w: lasach Puszczy Boreckiej, Knyszyńskiej, w lasach w Zachodniopomorskiem oraz w Bieszczadach. Poza tym utrzymywane są w ośrodkach hodowli, zagrodach pokazowych i w ogrodach zoologicznych" - czytamy we wstępie do albumu "Proszę Państwa, oto żubr". Jego wydanie dofinansował Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Pszczyńskie stado

W ubiegłym roku świętowano 150-lecie sprowadzenia żubrów do pszczyńskich lasów, żubrzy jubileusz został wsparty przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. W 1865 r. ówczesny właściciel pszczyńskich lasów – książę Jan Henryk XI Hochberg wymienił, z carem Aleksandrem II, 20 jeleni szlachetnych na 4 żubry białowieskie. Zimą z 1877 na 1878 r. stado wzbogaciło się jeszcze o 2 byki i 5 krów.

"Przejmując w czerwcu 1922 r. wraz z częścią Górnego Śląska lasy pszczyńskie, Polska przejęła 3 żubry. Zespół weteranów składał się z 15-letniego byka Plebejera, 2-letniego kaleki nie nadającego się w ogóle do rozpłodu i 19-letniej żubrzycy Planty z postrzałem w udo. Wbrew przewidywaniom 19-letnia żubrzyca wydała na świat w dniu 25 X 1924 r. – żubrzyczkę. W okresie od 1924 do 1953 r. przyszło na świat 87 żubrów, w tym 45 płci męskiej i 42 płci żeńskiej. W roku 1937 zakończył swój żywot byk weteran Plebejer, a w 1931 r. – żubrzyca Planta. Dwa te okazy związane z historycznym podtrzymaniem rodu żubrzego w Polsce, spreparowane, są ozdobą Muzeum Śląskiego w Bytomiu – napisał Stanisław Cenkier w 1956 r. w "Trybunie Leśnika".

II wojnę światową przetrwały w Polsce 34 żubry, z czego 20 w Pszczynie. Katastrofalny okazał się rok 1953, kiedy to na skutek pryszczycy wymarło całe pszczyńskie stado. Na szczęście możliwe okazało się odtworzenie populacji. Stało się to dzięki osobnikom wywiezionym wcześniej z lasów pszczyńskich do innych hodowli. Obecnie stado liczy ponad 40 zwierząt. Wszystkie posiadają własne imiona: imiona linii pszczyńskiej zaczynają się na litery Pl, a linii białowieskiej od liter Po. Coroczny przyrost naturalny kształtuje się na poziomie 6-8 cieląt.

Oko w oko z żubrem

Stado

znajduje się w lasach w pobliżu Jankowic, gdzie urządzono Ośrodek Edukacji Ekologicznej "Pszczyńskie żubry". Zwiedzającym udostępniono zagrodę, w której zwykle znajdują się 2-3 osobniki, odłączone na jakiś czas od stada.

Natomiast w samej Pszczynie od kilku lat istnieje Pokazowa Zagroda Żubrów. Znajduje się zaledwie kilkaset metrów od starówki. Zwierzęta można oglądać z pomostu widokowego czy obok paśnika, gdzie w oznaczonych godzinach odbywa się karmienie.

W centrum zagrody wzniesiono muzeum z kilkoma salami ekspozycyjnymi i salą kinową, gdzie pokazywany jest film trójwymiarowy przedstawiający historię żubrów w Pszczynie. W przystępny i ciekawy sposób opowiada o zwyczajach zwierząt i ich nie zawsze łatwym żywocie w pszczyńskich lasach.

Jednak żubry nie są jedynymi mieszkańcami zagrody. W wydzielonych miejscach usytuowano: muflony, jelenie szlachetne, sarny, daniele. W zagrodzie można też spotkać ptactwo: kaczki krzyżówki, kazarki rdzawe, bernikle, gęsi łabędzionose, łabędzie i pawie indyjskie.

Do zagrody bardzo łatwo trafić. Z Tarnowskich Gór najdogodniej dojechać do Pszczyny autostradą A1, potem zjechać na Żory i dalej kierować się cały czas na Pszczynę. Zagroda znajduje się po prawej stronie drogi prowadzącej do miasta.

Liczebność żubrów na świecie

1924 r.

osobniki w niewoli – 54,

osobniki w wolnych stadach – 0

liczba stad – 10.

1954 r.

osobniki w niewoli – 214,

osobniki w wolnych stadach – 5,

liczba stad – 34.

1984 r.

osobniki w niewoli – 2706,

osobniki w wolnych stadach – 1377,

liczba stad – 251.

2014 r.

osobniki w niewoli – 1939,

osobniki w wolnych stadach – 3310,

liczba stad – 289.

Żubry w Polsce

Ośrodki hodowli żubrów

Pszczyna (41 szt.),

Białowieża (37 szt.),

Niepołomice (22 szt.),

Smardzewice (15 szt.),

Gołuchów (13 szt.),

Międzyzdroje (5 szt.).

Stada wolne

Puszcza Białowieska (522 szt.),

Bieszczady (301 szt.),

Stado zachodniopomorskie (159 szt.),

Puszcza Knyszyńska (123 szt.),

Puszcza Borecka (105 szt.).

Licząc razem z osobnikami z pozostałych, niewielkich 17 zagród, w Polsce żyło w 2014 r. 1428 żubrów.

Dane pochodzą z publikacji "Proszę Państwa, oto żubr".

Jarosław Myśliwski

Pokazowa Zagroda Żubrów w Pszczynie latem jest czynna codziennie w godz. 9-19.
Stałe pory karmienia żubrów: godz. 10, 12, 14, 16.
Bilet normalny: 10 zł.
Bilet ulgowy: 7 zł (dzieci i młodzież od 4 do 16 lat oraz emeryci i renciści).
Bilet rodzinny - 30 zł (rodzice z maks. 3 dzieci w wieku od 4 do 16 lat)
Sala kinowa: 4 zł.


Artykuł ukazał się w GWARKU 33 z 13.08.2016

komentarze
„Gwarek” tygodnik lokalny ukazuje się w trzech powiatach - tarnogórskim, piekarskim i lublinieckim

Wydawca:
Wydawnicza Spółdzielnia Pracy „GWAREK ŚLĄSKI”

Adres redakcji:
42-600 Tarnowskie Góry
ul. Bytomska 3
Tel. 32-285-26-61, 32-285-27-16
fax 32-285-37-03
Poinformuj Gwarka

Przeczytałem i akceptuję Regulamin serwisu internetowego gwarek.com.pl

 

Administratorem danych osobowych jest Wydawnicza Spółdzielnia Pracy "Gwarek Śląski" z siedzibą w Tarnowskich Górach (42-600) przy ul. Bytomskiej 3. Dane nie będą udostępniane podmiotom innym niż upoważnione na podstawie przepisów prawa lub objęte Twoją zgodą. Podanie danych jest dobrowolne, ale konieczne do obsługi usług, realizacji zamówienia, marketingu usług własnych administratora danych oraz do rejestracji konta użytkownika w serwisie internetowym GWAREK.COM.PL. W każdym czasie masz prawo do wglądu i poprawiania swoich danych osobowych oraz do cofnięcia zgody na przetwarzanie swoich danych osobowych.