•  Prezes Tomasz Bednarek (drugi z prawej) podczas VIII Europejskiego Kongresu Małych i Średnich Przedsiębiorstw w Katowicach.
     Prezes Tomasz Bednarek (drugi z prawej) podczas VIII Europejskiego Kongresu Małych i Średnich Przedsiębiorstw w Katowicach. Fot. Jarosław Myśliwski
15.02.2019

Walczymy o czyste powietrze

Rozmowa z Tomaszem Bednarkiem, prezesem Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

– Przysłuchując się dyskusjom na temat stanu środowiska naturalnego w województwie śląskim można odnieść wrażenie, że niska emisja jest uważana obecnie za największy problem ekologiczny. Jakie jest pana zdanie na ten temat?

– To prawda, smog i niska emisja są obecnie jednym z największych problemów środowiskowych, szczególnie na Śląsku. Województwo śląskie jest terenem bardzo zaludnionym i silnie zurbanizowanym. Wiadomym jest, że specyfika naszego województwa związana jest z występowaniem węgla, który przez kilka wieków napędzał koniunkturę i przyczynił się do ogromnego rozwoju przemysłu. Negatywnym skutkiem tego rozwoju była znacząca degradacja środowiska, która przez dziesięciolecia utrwaliła obraz Śląska dymiącego kominami i pozbawionego czystych terenów zielonych. Stan ten w ostatnich latach uległ diametralnym zmianom, związanym z szeregiem inwestycji ekologicznych, jednakże w dalszym ciągu występuje w województwie śląskim szereg problemów ekologicznych, w większości podobnych do problemów występujących w innych regionach kraju, jednak w znacznie większej skali.

Z corocznych raportów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Katowicach wynika, iż z roku na rok stan powietrza w województwie jest lepszy, co jest szczególnie widoczne w ostatnich latach. Wciąż jednak pozostaje wiele do zrobienia.

– Skutki dotychczasowych działań zmierzających do ograniczenia niskiej emisji w stosunku do oczekiwań społecznych trudno uznać za zadowalające. Jakie były ich największe wady?

– W województwie śląskim na rzecz poprawy jakości powietrza od wielu lat podejmowanych jest szereg działań zapobiegawczych i naprawczych. Skutki dotychczasowych działań są widoczne, jednak w dalszym ciągu niezadowalające.

Od 2008 r. ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach udało się wymienić w naszym regionie łącznie prawie 19 tys. źródeł ciepła na bardziej ekologiczne. Do powyższych statystyk przyczyniła się realizacja Programów Ograniczenia Niskiej Emisji (PONE), czy autorskiego programu WFOŚiGW w Katowicach - SmogStop.

Wśród wad programów skierowanych do osób fizycznych z pewnością można zaliczyć ograniczone możliwości pokrycia wkładu własnego przez osoby najuboższe. I tutaj naprzeciw wychodzi Program Czyste powietrze, dzięki któremu osoby takie mogą liczyć na bardzo duże wsparcie dotacyjne wyrównane do 100 proc. kosztów inwestycji preferencyjną pożyczką.

Kolejnym istotnym instrumentem finansowania działań na rzecz poprawy jakości powietrza, wdrażanym przez nasz Fundusz, jest działanie 1.7 Kompleksowa likwidacja niskiej emisji na terenie województwa śląskiego Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020. W ramach tych zadań skierowanych do beneficjentów instytucjonalnych finansowana jest kompleksowa modernizacja energetyczna wielorodzinnych budynków mieszkalnych, budowa sieci dystrybucji ciepła i/lub chłodu, jak również wysokosprawna kogeneracja. W samym roku 2018 r. na powyższe cele przeznaczono prawie 500 mln zł.

Dotychczas ze wsparcia w ramach POIŚ nie można było finansować termomodernizacji wielorodzinnych budynków komunalnych, jednak jeszcze w 2019 r. z inicjatywy m.in. WFOŚiGW w Katowicach sytuacja ta ulegnie zmianie. Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia w.w. projektu zmiany POIiŚ został już przyjęty przez Komitet Stały Rady Ministrów i rekomendowany Radzie Ministrów. Zmiany mają wejść w życie jeszcze w I kwartale tego roku.

– Jednym z powodów złej jakości powietrza jest ubóstwo energetyczne. Jak poradzić sobie z tym problemem?

– Najbardziej skutecznym sposobem na walkę z ubóstwem energetycznym jest wdrażanie rozwiązań systemowych. Dotychczasowe programy antysmogowe związane z wymianą źródła ciepła pokazały, że bez ocieplenia domu znacząco wzrastają koszty ogrzewania, co pogłębia zjawisko ubóstwa energetycznego. Wśród instrumentów wpływających na redukcję lub usunięcie przyczyn ubóstwa w pierwszej kolejności wymienić należy termomodernizację. Przyznawanie dotacji celowych ma na celu pomaganie w łagodzeniu skutków ubóstwa.

Wdrażany od września Program Czyste Powietrze to rządowa odpowiedź na smog oraz na ubóstwo energetyczne. Program w swoich założeniach realizuje cele zarówno ekonomiczne jak i społeczne. Poprzez możliwość otrzymania wsparcia do 100 proc. wartości realizowanej inwestycji (w tym nawet do 90 proc. w ramach dotacji, uzupełnionej preferencyjną pożyczką celową) każdy mieszkaniec województwa śląskiego będzie miał możliwość skorzystania z dofinansowania oferowanego w ramach programu. Co ważne wartość wsparcia w formie dotacji jest proporcjonalna do osiąganych dochodów. Program w swoich założeniach ma za zadanie wspierać kompleksową termomodernizację budynków jednorodzinnych, na którą składa się docieplenie przegród zewnętrznych budynków i modernizacja systemów grzewczych połączona z wymianą źródeł ciepła.

– Często podkreśla się, że system karania "trucicieli" jest w Polsce nieskuteczny. Czy jest pan zwolennikiem zaostrzenia kar dla osób spalających śmieci czy paliwo złej jakości? Jakie zmiany powinno się wprowadzić, żeby system kar zaczął być skuteczny?

– Fundusz jest instytucją finansującą politykę ekologiczną województwa śląskiego. Naszym priorytetowym zadaniem jest wspieranie finansowe proekologicznych zadań inwestycyjnych jak i pozainwestycyjnych. Nie odpowiadamy za tworzenie oraz egzekwowanie kar. System opłat i kar za korzystanie ze środowiska powinien być jednak szczelny, tak aby kara za zatruwanie środowiska była realna.

– Na co powinno się położyć szczególny nacisk w najbliższych latach w walce z niską emisją w województwie śląskim?

– Po pierwsze edukacja. Tylko świadome działanie zwykłych ludzi ma w przypadku smogu szansę przełożyć się na realną poprawę sytuacji. W Polsce, w tym na Śląsku główną przyczyną smogu jest tzw. niska emisja, istotny wpływ ma też transport drogowy. Na jakość powietrza wpływa więc indywidualna i świadoma decyzja każdego z nas, czyli wybór sposobu ogrzewania domu czy wybór środka komunikacji. Ocieplenie domu i ogrzewanie spełniającym normy źródłem ciepła, korzystanie z odnawialnych źródeł energii, rezygnacja z samochodu na rzecz transportu zbiorowego to decyzje, które znacząco mogą zmienić sytuację. Nasz Fundusz we współpracy z Ministerstwem Środowiska od września prowadzi spotkania informacyjne dla mieszkańców przedstawiające problematykę ochrony powietrza oraz epizodów smogowych, w tym przyczyn i skutków tych zjawisk.

Po drugie – mniej strat ciepła i spalanie bardziej ekologicznie. Głównym sprawcą wysokich stężeń zanieczyszczeń w Polsce i na Śląsku jest emisja powierzchniowa, tj. "niska emisja", czyli spaliny pochodzące z kotłów i pieców na paliwa stałe w gospodarstwach domowych. Sytuację dodatkowo pogarsza spalanie złej jakości węgla w urządzeniach nie spełniających żadnych norm emisji spalin. Moim zdaniem właśnie na to powinno położyć się szczególny nacisk w najbliższych latach w walce z niską emisją w województwie śląskim. Odpowiedzią na to zagadnienie jest z pewnością wdrażany przez nasz Fundusz Program Czyste powietrze.

Głównym celem programu jest poprawa efektywności energetycznej istniejących zasobów mieszkalnych budownictwa jednorodzinnego. Szczególna rola w tym kontekście dotyczy Śląska, gdzie działania programu są najbardziej potrzebne. Program ma zachęcić mieszkańców do działań ograniczających emisję szkodliwych dla zdrowia i środowiska zanieczyszczeń powietrza przez domy jednorodzinne. Koncentracja programu na wymianie starych pieców i kotłów na paliwo stałe, termomodernizacji budynków jednorodzinnych pozwoli zmniejszyć ilość zużywanej energii cieplnej i rzeczywiste oszczędności finansowe. Zyska na tym również stan środowiska naturalnego, dzięki ograniczeniu emisji pyłów, gazów cieplarnianych i innych substancji.

Istotnym czynnikiem w walce ze smogiem jest również zieleń. Zieleń w mieście nie tylko dobrze wygląda, ale spełnia szereg innych ważnych funkcji. W wyniku fotosyntezy rośliny pobierają z powietrza CO2, oddając życiodajny tlen.

Nawet najlepsze działania tylko na jednym polu nie pomogą w walce ze smogiem, dlatego należy działać kompleksowo.

– Jakie są pana zdaniem największe zalety programu Czyste powietrze?

– Program Czyste powietrze zakłada kompleksowość rozwiązań i działań na rzecz poprawy jakości powietrza - są to prace w zakresie kompleksowej termomodernizacji, wymiany palenisk, jak również montażu odnawialnych źródeł energii.

Koncentracja programu na wymianie starych pieców i kotłów na paliwo stałe, termomodernizacji budynków jednorodzinnych pozwoli zmniejszyć ilość zużywanej energii cieplnej i przełoży się na rzeczywiste oszczędności finansowe. Zyska na tym również stan środowiska naturalnego, dzięki ograniczeniu emisji pyłów, gazów cieplarnianych i innych substancji.

Jestem przekonany, że największą zaletą programu jest jego skala i kompleksowość. W ramach programu finansujemy nie tylko wymianę źródła ciepła, ale również pozostałe elementy termomodernizacji domów jednorodzinnych wraz z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii. Jego zaletą jest także wysoki poziom dofinansowania szczególnie dla najuboższych oraz możliwość uzupełnienia dotacji preferencyjną pożyczką, tak aby mieszkańcy mogli sfinansować 100 proc. inwestycji.

Ważnym aspektem programu jest jego budżet. Łączny budżet zadania w skali kraju opiewa na kwotę 103 mld zł – 63,3 mld zł w formie dotacji oraz 39,7 mld zł w formie pożyczek zwrotnych. W dotychczasowej historii walki ze smogiem żaden program nie przewidywał takiego wsparcia dla mieszkańców.

– Krytycy programu Czyste powietrze zarzucają, że jest to program pożyczkowy. Kryteria dochodów zostały tak ustalone, że o dotacje mogą ubiegać się głównie osoby najgorzej zarabiające. Dla pozostały dostępne są przede wszystkim pożyczki. Jakie jest pana zdanie na ten temat.

– Program Czyste powietrze dzięki ustaleniu progów dochodowych jest także programem społecznym. O najwyższą dotację sięgającą nawet 90 proc. mogą starać się osoby najmniej zarabiające, dzięki temu obok priorytetowej dla nas walki ze smogiem przyczyniamy się także do walki z tzw. ubóstwem energetycznym. Dla osób najlepiej zarabiających przygotowane zostało rozwiązanie w postaci ulgi termomodernizacyjnej, z której z kolei osoby najbiedniejsze nie mogą skorzystać ze względu na niski poziom dochodów. Taka konstrukcja pozwala nam zapewnić, że każdy zainteresowany mieszkaniec ma możliwość skorzystania ze wsparcia czy to w programie Czyste powietrze czy też z ulgi termomodernizacyjnej. Pożyczka stanowi natomiast jedynie uzupełnienie finansowania bezzwrotnego więc trudno tutaj mówić o programie pożyczkowym.

Rozmawiał: Jarosław Myśliwski


Artykuł ukazał się w GWARKU 7/2019 z 12.02.2019

komentarze
„Gwarek” tygodnik lokalny ukazuje się w trzech powiatach - tarnogórskim, piekarskim i lublinieckim

Wydawca:
Wydawnicza Spółdzielnia Pracy „GWAREK ŚLĄSKI”

Adres redakcji:
42-600 Tarnowskie Góry
ul. Bytomska 3
Tel. 32-285-26-61, 32-285-27-16
fax 32-285-37-03
Poinformuj Gwarka

Przeczytałem i akceptuję Regulamin serwisu internetowego gwarek.com.pl

 

Administratorem danych osobowych jest Wydawnicza Spółdzielnia Pracy "Gwarek Śląski" z siedzibą w Tarnowskich Górach (42-600) przy ul. Bytomskiej 3. Dane nie będą udostępniane podmiotom innym niż upoważnione na podstawie przepisów prawa lub objęte Twoją zgodą. Podanie danych jest dobrowolne, ale konieczne do obsługi usług, realizacji zamówienia, marketingu usług własnych administratora danych oraz do rejestracji konta użytkownika w serwisie internetowym GWAREK.COM.PL. W każdym czasie masz prawo do wglądu i poprawiania swoich danych osobowych oraz do cofnięcia zgody na przetwarzanie swoich danych osobowych.