Jesienią rodzice częściej słyszą: „warto skonsultować wymowę”

Z czym najczęściej trafiają do logopedy przedszkolaki i uczniowie?

Początek roku szkolnego i przedszkolnego to moment, w którym rodzice często zaczynają uważniej przyglądać się temu, jak mówi ich dziecko. Czasami uwagę na wymowę zwraca nauczyciel, innym razem rodzic zauważa, że rówieśnicy mówią już wyraźniej, a jego dziecko nadal zastępuje niektóre głoski innymi, mówi niewyraźnie albo unika trudniejszych słów. Nie każda różnica oznacza zaburzenie, ponieważ rozwój mowy przebiega etapami, jednak są sytuacje, których nie warto miesiącami obserwować w nadziei, że problem zniknie sam.

„Rower” nadal brzmi jak „lowel”

Jednym z powodów konsultacji logopedycznych są trudności z głoską „r”. Rodzice często koncentrują się właśnie na niej, ponieważ jej nieprawidłowa realizacja jest łatwa do wychwycenia. Dziecko może zastępować „r” inną głoską, pomijać je albo realizować w nieprawidłowy sposób.

Warto jednak pamiętać, że głoska „r” nie pojawia się na początku rozwoju mowy i zanim zaczniemy wymagać jej od kilkulatka, trzeba uwzględnić wiek oraz cały rozwój systemu językowego. Nie należy również zachęcać dziecka do wielokrotnego, siłowego powtarzania „rrrr”, jeżeli nie wiemy, z czego wynika trudność. Utrwalanie nieprawidłowego sposobu realizacji może później utrudnić terapię, czego przykładem jest francuska (gardłowa) wymowa.

„Szafa” czy „safa”? Te głoski sprawiają dzieciom trudność

Kolejną grupą, która często zwraca uwagę rodziców, są głoski szumiące, czyli „sz”, „ż”, „cz” i „dż”. Dziecko może zastępować je łatwiejszymi głoskami, dlatego zamiast „szafa” usłyszymy „safa”, a zamiast „czapka” pojawi się „capka”.

Także tutaj ogromne znaczenie ma wiek dziecka. To, co na jednym etapie może należeć do naturalnego procesu rozwoju mowy, u starszego przedszkolaka lub ucznia może wymagać oceny specjalisty. Logopeda nie sprawdza przy tym wyłącznie, czy dziecko potrafi powiedzieć konkretną głoskę. Ocenia również sposób jej realizacji, pracę języka, warg i żuchwy, tor oddechowy oraz inne elementy, które mogą wpływać na mowę.

Seplenienie to nie zawsze po prostu „taki etap”

Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której podczas wymawiania niektórych głosek język dziecka wsuwa się między zęby. Taki sposób realizacji może dotyczyć między innymi głosek „s”, „z”, „c” i „dz”. Rodzice czasami słyszą, że dziecko z tego wyrośnie, jednak nie każdą nieprawidłową realizację głoski należy traktować jako fizjologiczny etap rozwoju.

Jeżeli język regularnie pojawia się między zębami podczas mówienia, warto skonsultować sposób artykulacji, zamiast czekać na rozpoczęcie szkoły. Podczas diagnozy można sprawdzić nie tylko samą wymowę, ale także funkcje, które są z nią związane, na przykład sposób oddychania, połykania czy pozycję spoczynkową języka.

Uczeń mówi niewyraźnie, chociaż zna wszystkie głoski

Nie wszystkie trudności dotyczą pojedynczych dźwięków. Zdarza się, że dziecko potrafi poprawnie wymówić głoski podczas ćwiczenia, ale w spontanicznej rozmowie jego wypowiedzi stają się mało wyraźne. Przyspiesza, „połyka” fragmenty wyrazów, mówi zbyt cicho albo niedokładnie wykonuje ruchy artykulacyjne.

Problem może stać się bardziej widoczny po rozpoczęciu szkoły, kiedy dziecko częściej odpowiada przy klasie, czyta na głos, prezentuje pracę lub musi przekazać dłuższą wypowiedź. Wtedy okazuje się, że sama znajomość głosek nie zawsze oznacza, że mowa jest swobodna i zrozumiała. Zamiast wielokrotnie upominać „mów wyraźniej”, warto ustalić, dlaczego dziecko mówi w taki sposób. Sam komunikat nie podpowiada mu przecież, co konkretnie powinno zrobić inaczej.

Kiedy warto umówić konsultację?

Nie trzeba czekać, aż trudność stanie się bardzo wyraźna albo zacznie przeszkadzać dziecku w szkole. Konsultacja logopedyczna nie oznacza automatycznie rozpoczęcia długiej terapii. Czasami pozwala przede wszystkim ocenić, czy sposób mówienia jest odpowiedni dla wieku, na co zwrócić uwagę w domu oraz czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Jesień jest dobrym momentem, żeby wsłuchać się w mowę dziecka trochę uważniej, szczególnie gdy po powrocie do przedszkola lub szkoły pojawiają się nowe obserwacje ze strony nauczycieli. Zamiast porównywać, czy kolega z grupy mówi lepiej, warto zwrócić uwagę na to, czy dziecko jest rozumiane przez osoby spoza najbliższej rodziny, czy nie unika określonych słów oraz czy podczas mówienia nie pojawiają się nietypowe ruchy języka lub duży wysiłek.

Najważniejsze nie jest to, żeby kilkulatek mówił „idealnie”, ale żeby jego rozwój przebiegał prawidłowo, a ewentualne trudności zostały zauważone wtedy, kiedy można odpowiednio na nie zareagować. Wielokrotnie mogłam się już przekonać, że wczesna interwencja, porady dla rodziców dotyczące potrzeb dziecka oraz terapia w formie zabawy, stanowią przyjemne wsparcie naturalnego całościowego rozwoju dziecka.

ul. Tadeusza Kościuszki 19d
42-600 Tarnowskie Góry
tel. 504 699 575
www.terapia.logopedyczna.slask.pl