Pałacowe dzieci. Historia Henckel von Donnersmarcków

Pięcioro dzieci Łazarza V i Franciszki Henckel von Donnersmarcków - ostatnich właścicieli pałacu w Nakle Śląskim – doświadczyło na sobie ogromnej traumy związanej z utratą rodzinnego domu i koniecznością ucieczki przed nadciągającą w styczniu 1945 r. Armią Czerwoną. Czy te dramatyczne okoliczności położyły się cieniem na ich dorosłym już życiu?

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"33206"}

Wyjątkowo dyskretni w sferze prywatnego życia nakielscy Henckel von Donnersmarckowie nie szafują publicznie informacjami i fotografiami natury rodzinnej. Na szczęście sporo światła na dzieciństwo Karola Józefa (ur. 1928), Marii zwanej Marili (ur. 1929), Wilhelminy - Illy (ur. 1932), Heinricha (ur. 1935) oraz Winfrieda (ur.1938) rzucają bezcenne zdjęcia hrabiąt pochodzące z archiwum Sabiny Fronczek, wnuczki niani najstarszego syna Łazarza V, Marii Fronczek.

Nakielskie dzieciństwo 

Wyłania się z nich obraz beztroskiego i szczęśliwego dzieciństwa "pałacowych" dzieci. Można zobaczyć na nich m.in. Franciszkę z dziećmi, w tym bardzo intymną fotografię hrabiny z kilkutygodniowym Heinim, zdjęcia portretowe oraz różne scenki z udziałem najstarszej trójki, Marili i Illy na plaży w Basin (okolice Świnoujścia), Marili karmiącą z butelki sarenkę, a także dzieci jadące bryczką. Na kilku fotografiach pojawiają się nianie. Sporo informacji na temat hrabiąt zostało pozyskanych od potomków pracowników Donnersmarcków na wystawę "Spotkanie po latach" (ekspozycja stała Centrum Kultury Śląskiej).

Jak wszystkie dzieci przedwojennej arystokracji, mali Henckel von Donnersmarckowie byli uczeni dobrych manier, dyscypliny (posiłki jadali tylko wraz z rodzicami o stałej porze), wpajano im także szacunek do pieniądza. Przed udaniem się do szkoły Karol Józef wyprowadzał z ojcem konie na spacer do lasu. Nauki dzieci pobierały najpierw w Nakle Śląskim, a potem były zawożone bryczką do Tarnowskich Gór.

Bardzo dużą wagę przywiązywano w tej rodzinie do wychowania religijnego, zwłaszcza że Łazarz V i jego matka, hrabina Wilhelmina (zm. w 1943 r.), byli członkami Zakonu Maltańskiego. Największy wpływ religia wywarła na Heinricha, uwielbiającego jeść grubaska, który od małego chciał zostać księdzem, budował sobie ołtarzyki i odprawiał msze. Duchowość kilkuletniego chłopca musiała wywierać duże wrażenie na otoczeniu, bowiem jego dawny kolega szkolny z Tarnowskich Gór Horst Schindler zamieścił wpis, w którym stwierdza, że "Już wtedy mieliśmy wrażenie, że Heinrich dojrzeje do wielkości". Za to kilkuletni Winfried zachował się we wspomnieniu jego niani Magdaleny Jany jako mały psotnik.

Kiedy nadeszła wojna Maria i Wilhelmina zmuszone były przez Niemców do pracy w polu. W styczniu 1945 r. do Tarnowskich Gór zbliżała się Armia Czerwona – ówcześnie sześcioletni Winfried dobrze zapamiętał huk ostrzału artyleryjskiego, o czym, po 70. latach, opowiedział w czasie konferencji prasowej w CKŚ 15 V 2015 r.

Dorosłość

Donnersmarckowie opuścili ukochane Nakło niemal w ostatniej chwili, rozpoczynając zupełnie nowy etap w swoim życiu. Z dala od rodzinnych i prasowych archiwów trudno prześledzić szczegółowe koleje losu Karola Józefa, Marii, Wilhelminy, Heinricha i Winfrieda. Wiadomo jednak, że mimo utraty przez Łazarza V majątku na Śląsku nazwisko Henckel von Donnersmarck zachowało swoje znaczenie, a małżeństwa jego dzieci okazały się w niektórych przypadkach nadzwyczaj świetne.

Karol Józef

Poślubił w kwietniu 1958 r. w Luksemburgu księżniczkę Marię Adelajdę Luksemburską, stając się tym samym członkiem rodu królewskiego (w żyłach Marii Adelajdy płynęła krew francuskich Burbonów). Ich ślub był wielkim wydarzeniem medialnym. Najstarszy syn Łazarza doczekał się czworga dzieci, ale drugi syn zmarł w wieku zaledwie 47 lat. W tym samym roku, w którym odeszła Maria Adelajda (2007), Karol Józef poślubił w Heiligenkreuz niejaką Claire Barclay-Hoess, a ślubu udzielił mu kuzyn Ulrich, czyli opat Gregor. Nowym małżeństwem cieszył się jednak niedługo, zmarł bowiem 15 IV 2008 r. w wieku 80 lat.

Maria

Wyszła za mąż za Ernsta hrabiego von Waldstein-Wartenberga – ślub odbył się 11 XI 1954 r. w Baden. Ernst, członek Zakonu Maltańskiego, był reprezentantem starej czeskiej szlachty o inklinacjach proniemieckich, hrabia walczył nawet na frontach II wojny światowej w Wehrmachcie. Po 1945 r. jego ród pozbawiono czeskiego majątku, Maria z małżonkiem zamieszkali więc najpierw w szwajcarskim Lugano, potem przenieśli się do Austrii. Trwające ponad 70 lat małżeństwo okazało się bardzo udane. Mieli czworo dzieci, ale najstarsza z nich, córka, zmarła w wieku 10 lat. Marili zamknęła oczy 21 I 2022 r. i spoczywa obok męża na rodzinnym cmentarzu Waldstein-Wartenbergów w Doksach (Czechy).

19 I 1956 r. w Monachium Wilhelmina poślubiła Maksa księcia von Khevenhüller-Metscha, któremu urodziła sześcioro dzieci i doczekała się 22 wnucząt. Dzięki temu mariażowi została księżną. Jej przystojny małżonek posiadał ogromną twierdzę Hochosterwitz (i leżący poniżej pałac Niederosterwitz) w austriackiej Karyntii. Był rycerzem zakonu maltańskiego. Zmarła w 18 IX 2023 r. Wilhelmina spoczywa w pięknie górującym nad okolicą kościele Hochosterwitz.

Heinrich spełnił swoje marzenie i w 1954 r. został zakonnikiem reguły norbertanów, przyjmując imię Augustyn. Był także członkiem Zakonu Rycerskiego Grobu Świętego w Jerozolimie. Zajmował się m.in. teologią i etyką biznesu. Współzałożył klasztor św. Jana w Duisburgu-Hamborn, w którym zmarł 19 VIII 2005 r. i gdzie jest pochowany.

Prawie 86-letni Winfried pozostaje jedynym żyjącym dzieckiem Łazarza V. Ożenił się z Christine von Arnim – ślub odbył się 29 XII 1972 r. w Bon – Bad Godesberg. Małżonka wywodzi się ze starej szlachty brandenburskiej, której majątek po wojnie przejęło NRD. Jako członek zakonu maltańskiego Winfried był przez lata członkiem władz zakonu. Posiada troje dzieci.

Winfried oraz dzieci i wnuki jego rodzeństwa odwiedzali pałac w Nakle Śląskim – najliczniejsza wizyta odbyła się 15 V 2015 r. Relacje fotograficzne można obejrzeć na wystawie historycznej pałacu.

Wszystkie zdjęcia pochodzą z archiwum Sabiny Fronczek.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"33206"}