Sołtys Orzecha Michał Nolewajka przez dwa lata zbierał materiał do książki \"Dzieje miejscowości Orzech\". Efekt jest imponujący, a wiele szczegółów mniej lub bardziej odległej przeszłości zaskoczy niejednego mieszkańca.

Autorowi udało się dotrzeć do dokumentu, w którym pojawia się pierwsza, historyczna wzmianka o Orzechu. To akt lokacyjny parafii w Kamieniu. 4 października 1277 roku biskup krakowski Paweł z Przemankowa ustanowił parafię w Kamieniu, w jej skład weszły okoliczne miejscowości, w tym Orzech. W tym roku mija więc 740 lat od tej daty. ? Pięknie zachowany dokument znalazłem w Archiwum Państwowym we Wrocławiu ? opowiada Michał Nolewajka. Sama miejscowość pewnie jest starsza i datuje się ją na I połowę XIII wieku. Przygotowując materiał, autor korzystał z różnych źródeł, kontaktował się również z naukowcami. Bardzo pomógł mu prof. Idzi Panic z Uniwersytetu Śląskiego, który specjalizuje się w historii kościoła na Śląsku w średniowieczu. A losy Orzecha od początku z kościołem były splecione.

Ciekawostek w publikacji nie brakuje. W latach 90. przez trzy lata w Orzechu trwały wykopaliska archeologiczne. Na polu jednego z rolników odkryto 29 grobów z epoki brązu, a także naczynia liturgiczne i ozdoby. Eksponaty dziś można oglądać w nowym gmachu Muzeum Śląskiego. Autorowi udało się ustalić listę wszystkich sołtysów w miejscowości, która sięga 1776 roku. Dowiedział się, że w latach 30. XX wieku w Orzechu prężnie działał tu teatr amatorski. W publikacji można znaleźć zdjęcia z pięciu przedstawień.

"Dzieje miejscowości Orzech" przywołują też losy indywidualnych mieszkańców wsi. Niezwykłą postacią był Adolf Patoń, jego losy odbijają dzieje pierwszej połowy XX wieku. Walczył na froncie I wojny światowej, zachowały się jego listy. Po powrocie brał udział w powstaniach śląskich, a potem został naczelnikiem gminy. Ciekawostką jest zdjęcie dowodu osobistego Adolfa Patonia, wydane przez...naczelnika Adolfa Patonia. Zginął w czasie II wojny światowej. Michał Nolewajka przypomina też losy rodziny Wieczorków, patronów ulicy i szkoły. ? Wiele osób zna ich historię: w 1941 roku ojciec i trójka synów trafili do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, gdzie zginęli w 1942 roku. Jednak mało kto pamięta, że była z nimi żona Franciszka, Alfreda. Przeżyła i wróciła tu po wojnie. Wyszła po raz drugi za mąż i w Tarnowskich Górach dożyła sędziwego wieku ? opowiada sołtys.

? Nie jestem historykiem z wykształcenia, pochodzę z Radzionkowa, tutaj mieszkam od 11 lat. Książka to efekt mojej pasji. Zależało mi na pokazaniu ciekawej historii Orzecha, z której mieszkańcy powinni być dumni, bo to jedna z najstarszych miejscowości w regionie i w powiecie. Bardzo pomagali mi starsi mieszkańcy, kierowali jeden do drugiego ? mówi Michał Nolewajka. Śmieje się, że pisał ją między pracą zawodową, byciem ojcem, sołtysem i prezesem koła turystyki rowerowej. Czyli w nocy. Sam zajął się także składem. Materiały spływały do ostatniej chwili. Sześc godzin przed drukiem dostał zdjęcie jednego z sołtysów. Przez komunikator internetowy wysłał je wnuk, mieszkający w Niemczech. Książkę udało się wydać w ramach budżetu partycypacyjnego. Na publikację 500 sztuk przeznaczono 8 tys. zł.

W piątek, 6 października w kościele w Orzech odbędzie się uroczysta msza święta w intencji miejscowości. Nabożeństwo poprowadzi ks. biskup Gerard Kusz. Początek o godz. 18. Po mszy będą rozdawane książki.

Alicja Jurasz